Nghị quyết được ban hành trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường; cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng gay gắt, không chỉ về kinh tế, chính trị, khoa học - công nghệ mà còn về văn hóa, giá trị và bản sắc dân tộc. Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, mạng xã hội và các phương tiện truyền thông hiện đại đang làm thay đổi sâu sắc đời sống xã hội, cách thức giao tiếp, tiếp nhận thông tin và hưởng thụ văn hóa của con người.
Bên cạnh những cơ hội phát triển, quá trình hội nhập và chuyển đổi số cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, giữ gìn các giá trị đạo đức, lối sống và truyền thống tốt đẹp của cộng đồng. Vì vậy, phát triển văn hóa không chỉ là yêu cầu về đời sống tinh thần mà còn là nhiệm vụ chiến lược, gắn trực tiếp với sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Nghị quyết số 80-NQ/TW khẳng định quan điểm xuyên suốt: Phát triển văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Đặc biệt, yêu cầu văn hóa phải đi trước soi đường, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ hoạch định chủ trương, chính sách đến tổ chức thực hiện các quyết sách phát triển.
Điều đó có nghĩa là phát triển kinh tế phải gắn với tiến bộ, công bằng xã hội và gìn giữ môi trường văn hóa; xây dựng hạ tầng phải đi đôi với bảo tồn di sản; phát triển công nghệ phải gắn với trách nhiệm, đạo đức và tính nhân văn. Văn hóa không chỉ là kết quả của phát triển mà còn phải trở thành nền tảng định hướng, điều chỉnh và thúc đẩy sự phát triển.
Một điểm nhấn đặc biệt của Nghị quyết số 80-NQ/TW là thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”. Đây là dấu mốc có ý nghĩa sâu sắc nhằm tôn vinh những giá trị văn hóa dân tộc, khẳng định vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội và nâng cao trách nhiệm của toàn dân trong xây dựng, phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Ngày 24/11 được lựa chọn gắn với dấu mốc lịch sử ngày 24/11/1946, thời điểm diễn ra Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất tại Nhà hát Lớn Hà Nội, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp xây dựng nền văn hóa mới của dân tộc. Năm 2026 đánh dấu 80 năm sự kiện lịch sử có ý nghĩa quan trọng này.
Theo chủ trương của Nghị quyết, ngày 24/11 hằng năm là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với vai trò của văn hóa mà còn tạo điều kiện để Nhân dân có thêm cơ hội tham gia các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, vui chơi, giải trí; tiếp cận và thụ hưởng các giá trị văn hóa. Đồng thời, là dịp động viên đội ngũ văn nghệ sĩ, những người làm công tác văn hóa tiếp tục sáng tạo, cống hiến và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong xã hội.
Đối với các địa phương, việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW cần được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực, phù hợp với điều kiện thực tế. Chú trọng xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến cộng đồng dân cư; bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc; duy trì các hoạt động văn nghệ, thể thao truyền thống; xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quảng bá, giới thiệu di sản, các giá trị văn hóa truyền thống; chủ động xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng.
Đối với xã Xuân Giang, địa phương có nhiều dân tộc cùng sinh sống như Tày, Dao, Mông, La Chí, việc bảo tồn tiếng nói, trang phục, dân ca, dân vũ, lễ hội và phong tục tập quán tốt đẹp của đồng bào có ý nghĩa quan trọng. Phát huy vai trò của các đội văn nghệ dân gian, nghệ nhân và người có uy tín trong cộng đồng; khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu, gìn giữ và tiếp nối những giá trị văn hóa truyền thống chính là những việc làm cụ thể để đưa văn hóa thực sự đi vào đời sống.
Nghị quyết số 80-NQ/TW không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới trong nhận thức mà còn đòi hỏi sự chuyển biến mạnh mẽ trong hành động của các cấp, các ngành và mỗi người dân. Mỗi gia đình là một môi trường văn hóa, mỗi khu dân cư là một không gian văn hóa, mỗi người dân là một chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa.
Phát huy giá trị văn hóa và con người Việt Nam trong giai đoạn mới chính là góp phần xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc, củng cố sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo động lực để đất nước phát triển nhanh, bền vững, tự tin hội nhập và khẳng định vị thế trong thời đại mới.
